Türk Edebiyatında Günlük

Evliya Çelebi Seyahatnamesi, Yirmisekiz Çelebi Sefâretnamesi ya da Silahdâr
Tarihigibi kimi eserlerde bazı olayların günlük biçiminde anlatılmasını
saymazsak, edebiyatımıza Batı’daki anlamıyla günlük Tanzimat’tan sonra
girmiştir. Ancak neredeyse romanla yaşıt olan bu türün edebiyatımızda yeterince
geliştiğini söylemek zor. Türkçede yayımlanmış ilk günlük, Ali Bey’in Seyahat
Jurnali’dir. Ali Bey’in, eserinin adında jurnal (Fransızca ‘journal’) sözcüğünü
tercih etmesi, günlüğün bize pek çok başka tür gibi Batı kanalıyla geldiğini
gösteriyor. Jurnal sözcüğü, Cemil Meriç gibi birkaç istisna dışında, fazla
tutunamamış, yerini ‘günce’ ve ‘günlük’ sözcüklerine bırakmıştır. Ataç’ın
savunduğu ‘günce’nin de bugün ‘günlük’ kadar yaygın olmadığı söylenebilir. Zaten
günce’yi savunan Ataç’ın, Fournier’den yaptığı Adsız Köşk çevirisinde günce
yerine ‘ruzname’ ve ‘hatıra defteri’ sözcüklerini kullandığını da unutmamak
gerekiyor.
Ali Bey’in Seyahat Jurnali’nden sonra Batılı anlamıyla aslında ilk edebiyat
günlüğü sayılabilecek Şair Nigar Hanım’ın günlüğü geliyor. Bu eserin bir kısmı,
şairin ölümünden 40 yıl sonra Hayatımın Hikâyesi adıyla yayımlanmıştı. Ahmet
Refik’in Kafkas Yollarında adlı seyahat günlüğünden başka, Sultan Reşad ve
Vahdettin dönemlerinde sarayda başmabeyncilik yapan Lütfi Simavi’nin notları da
günlük olarak nitelenebilir. Yine günlük sayabileceğimiz İbnülemin Mahmut Kemal
İnal’ın defterleri ise yayımlanmadı. Atatürk’ün Anafartalar Savaşı sırasında
tuttuğu günlükler, ölümünden sekiz yıl sonra Türk Tarih Kurumu’nca basılmıştır.
Cumhuriyet öncesinin önemli yazarlarından Ömer Seyfettin’in Ruznameler’i de
kitap olarak yayımlanmamış günlükler arasında yer alıyor.

İki öncü: Salâh Birsel ve Ataç

Ruşen Eşref Ünaydın, Falih Rıfkı gibi Cumhuriyet dönemi yazarlarının
günlüklerinden bazı parçalar kimi kitaplarında yer alsa da, edebiyatımızda hâlâ
dolaşımda olan günlükler denince iki isim akla geliyor: Ataç ve Salâh Birsel.
Ataç, Günce’siyle hem bir edebiyat günlüğü ortaya koymuş hem de devrinin edebî
eğilimlerine yön vermişti. Salâh Birsel ise Kuşları Örtünmek, Nezleli Karga, Bay
Sessizlik, Aynalar Günlüğü, Yaşlılık Günlüğü gibi kitaplarıyla çağdaş
edebiyatımızın öncü günlükçüsü oldu. Onun kuşakdaşları sayılabilecek Nuri Pakdil
ve Orhan Burian’ın günlükleri de bu iki edebiyat adamını tanımak için eşsiz
metinler. Burian’ın günlüğü geçen yıl YKY tarafından yeniden yayımlanmıştı.

Anahtar kelimeler : edebiyat, günlük

Ortalama Üye Değerlendirmesi

   (0 Oylama)