| Kraliçe Loana'nın Gizemli Alevi - Umberto Eco |
|
|
Zeynep Heyzen Ateş
Umberto Eco, son kitabı Kraliçe Loana'nın Gizemli Alevi'nde Giambattista Bodoni'nin hayatını yeniden keşfedişinin hikâyesini anlatıyor. Elli dokuz yaşındaki antik kitap satıcısı, geçirdiği inme nedeniyle girdiği komanın ardından hafızasının büyük bir kısmını kaybetmiştir. Gündelik hayatın bilgisi (neyin nasıl yapıldığı: bir kapının nasıl açıldığı, nasıl kitap okunduğu vb.) dışında ona kalan sadece okudukları; şiirlerden dizeler, roman pasajları, filmlerden sahneler ve tiyatro oyunlarından replikler olur...
Bodoni ya da arkadaşlarının ve ailesinin onu çağırdığı adıyla Yambo, hayatına dair otobiyografik bilgiyi tamamen yitirmiş olduğundan eski günlerini hatırlamak için bütün hayatını yeni baştan kurgulamak zorundadır. Ben kurgulamak diyorum çünkü parçaları birleştirirken Yambo hem kendisi, hem de dışardan bakan biridir hayatına. (Burada okuyucuya bir ipucu verelim Bodoni aslında bir 18. yüzyıl tipografının ve Yambo adı da bir İtalyan çizgi roman karakterinin adı.)
Karısı Paola'nın da yardımıyla işe Solara'daki aile evine dönerek başlar yaşlı adam. Bütün çocukluğunun geçtiği bu evde aileden kalan belgeler, yıllardır göz atılmamış mektuplar ve fotoğraflarla kaybettiklerini geri kazanmaya çalışır. Ne var ki kısa sürede fark eder ki bir kapana kısılmış durumdadır: Moby Dick'ten alıntı yapabilir, entelektüel tartışmalara girebilir ve hatta 'Star Trek'ten dahi bahsedebilir ama bahsettiklerine karşı hiçbir şey hissedemez.
Yambo'nun kendini ararken döndüğü yılların ve anılarının Eco tarafından semboller ve muhteşem kült imgelerle süslendiğini söylemek yanlış olmaz. Gülün Adı'nın yazarının bu kitaba serpiştirdikleri Mussolini dönemi propaganda broşürlerinden Flash Gordon çizgi romanlarına kadar uzanan geniş bir yelpaze oluşturuyor. (Eco, Flash Gordon çizgi romanlarıyla Amerikan idealinin Mussoli İtalya'sındaki çocukların zihnine nasıl yerleştirildiğini ele alıyor örneğin.) Kitabın birinci bölümü tam bir tür popüler kültür cennetinde Poe, Conan-Doyle veya Robert Lewis Stevenson cümleleri ve çeşitli kült şarkı sözlerinin karışmış hâli sanki. Bir tür beyin akışı 1940'lı yıllarla süslenmiş olan... (Bu bölümde benim favori cümlem "Benim adım Arthur Gordon Pym") Eco, çeşitli yazarların cümlelerini Yambo'nun beynine yerleştirip onun ağzından, hayatını arama sürecinin çeşitli etaplarında dökülmelerini sağlayarak her zamanki çok katmanlı okuma süreçlerinden birine sokmuş oluyor okuyucuyu.
Eco'nun büyüklüğü...
Yazının bu noktasında bir parantez açmak gerek. Eco'nun imgelerinin tamamını tek bir okumayla yakalamak -hatta yarısını- elbette mümkün değil. Zaten gerekli de değil. Onu büyük bir yazar yapan da bu değil mi zaten. Herhangi bir okuyucu, örneğin Poe'nun Arthur Gordon Pym'inden habersiz de olsa ve Kraliçe Loana'nın Gizemli Alevi'nde bu kitaba yönelik göndermelerin hiçbirini görmese bile öyküden alacağı haz azalmayacaktır. Bazı kısımları biraz akademik bulsa bile büyük bir hevesle okumasını sürdürecek, Yambo'nun öyküsünün nereye gittiğini öğrenmek isteyecektir.
Öte yandan, Eco'nun diğer kitaplarından bu kitaba hazırlıklı olanlar yüzlerce cümlenin birbirine bağladığı çağrışım ve altmetin denizinde sürüklenecek, büyük ihtimalle bu kitabı en az üç kez okuyacak ve her seferinde başka bir anlam keşfedecekler. Bir parça araştırmacı olanlarsa, tahminen birkaç ay harcayacaklar, kimsenin D'Annunzio'nun Notturno'sunu ya da Georges Rodenbach'ın şiirlerini ezbere bilmediği varsayımına dayanarak söylüyorum bunu. Kraliçe Loana'nın Gizemli Alevi, örneğin Gülün Adı gibi- bulmacalardan hoşlanan okuyucu için bir cennet. Ama bu roman, Foucault Sarkacı'nın aksine gerilim havasından, gizli örgütlerden veya komplo teorilerinden uzak. Daha tehlikeli bir evrende geçtiğini söyleyebiliriz aslında: İnsan kendi beyninin derinlerine indiğinde orada karşısına çıkacaklar dışarıdan birinin yaratacağı acıdan çok daha ağırlarını yaratabilir ne de olsa.
Yukarıda yazdıklarım gözünü korkutmamalı okuyucunun. Eco, öyle bir biçim kullanıyor ki kitabında bütün bu içerik rahatça okunabilir ve hatta ulaşılabilir hâle geliyor okuyan için. Kitabın kahramanının geçirdiği değişimler, akıcılığı da beraberinde getiriyor. Yambo, kapana kısılmışlık duygusuyla ufak tefek birkaç gelişme arasında bir yerde yönünü değiştiriyor örneğin. Amacının nasıl bir değişikliğe uğradığını buraya yazmayacağım ama bu değişiklik yukarıda bahsettiğim türdeki okuyucuyu o noktaya kadar okuduğu satırlarda aslında ne olduğunu yeniden sorgulamaya götürürken daha düz bir okuma yapmayı tercihen eden okuyucuları da kitaba yeniden bağlamış oluyor. Eco'nun 'büyük'lüğünün de buradan kaynaklandığına inanıyorum. Sartre'dan cümleler, felsefi tartışmalar, hayatın anlamı, Baudelaire, Star Trek, Jack London, Shakespeare, Fellini, Huysman ve Sherlock Holmes başka kimin kitabında bir araya gelebilirlerdi ki?
Kitabın ikinci yarısında okuyucu kadar Yambo da kendi hakkında yeni şeyler öğrenecek daha doğrusu onun hayatındaki olaylar kendisi için farklı anlamlar kazanacak. Hatırlama süreci değerlendirme süreciyle birlikte işlediğinden Yambo, 'olduğu' kişiden farklı bir karakter bulacak kendinde.
Yaş, hafıza ve nostalji... Kraliçe Loana'nın Gizemli Alevi'ni anlatan üç kelime. Yetmiş üç yaşındaki Eco, bu romanıyla yeniden parlıyor, kurguyla anılarını karıştırarak. Kendi tabiriyle: "Kitapta kendiminkinden çok farklı bir karakter yarattım, bu sayede de benim olan anıları yazsam bile özel hayatıma dokunulmamış hissettim. Hemen herkes on altı yaşındayken birilerine âşık olmuştur örneğin, ama asla bahsetmezler. Eh, bu sefer, kız gerçekten benim âşık olduğum kız..."
KRALİÇE LOANA'NIN GİZEMLİ ALEVİ
Umberto Eco, Çeviren: Şemsa Gezgin, Doğan Kitap, 2005, 448 sayfa
. . . Bu Yazı İçin Yorum Yaz ...
Etiketler: Kitap Özetleri, Kraliçe Loana'nın Gizemli Alevi, Zeynep Heyzen Ateş, Umberto Eco.
Üye Yorumu (0) |
|
(0 Oylama)| Sadece kayitli kullanicilar bir Makaleyi yorumlayabilir. Lütfen ücretsiz üye olun veya giriş yapın. |
Gönderilen yeni yorum yok
| < Önceki | Sonraki > |
|---|
