Aiskhylos

Aiskülos (İÖ 525 – 456) Atina’nın 12 mil kuzeybatısındaki Eleusis’te doğdu. Yirmibeş yaşından itibaren dramatik yarışmalara girdi, ama ilk ödülü 485 yılında kazandı.

Oyun yazarı olarak ikinci oyuncuyu getirdi (Ancak Eski Mısırlıların ölü kral ve yaşayan kral olarak en aşağı iki oyuncu kullandıkları ve Abidos Acı Çekme Oyunu’nda daha çok sayıda oyuncu kullandıkları düşünülürse birden fazla oyuncu kullanmak Yunanlılardan çok önceydi. Ne var ki, Grekler ile Mısırlılar daha önce ilişki kurmadıklarından Grek yazarları bu işi, Mısır’da daha önce yapıldığını bilmeden ortaya çıkarıyorlardı).
Yetmiş ile doksan arasında oyun yazan Aiskülos’un bugüne ancak yedi oyunu kalmıştır. Ama bu yedi oyunla da onun gelişimi anlaşılabilmektedir.

Yedi oyundan en ilk yazılanı Yalvaran Kızlar’da, kahraman, elli kişilik korodur. Elli kuzeniyle evlenmek istemeyen, bu yüzden Mısır’dan Argos’a kaçan, Danaus’un elli kızının hikâyesini işler bu oyun. Burada tek bir oyuncu kullanılmıştır. Ancak Persler, Tebai Önünde Yedi Komutan ve Zincire Vurulmuş Prometheus’ta ikinci oyuncuyu getirmiştir. Oresteia dörtlemesinde Sofokles’in oyuna soktuğu üçüncü oyuncuyu kullanmış ve oyuna esneklik vermek için koroyu oniki kişiye indirmiştir. Oresteia’daki oyunlar Agamemnon, Adak Taşıyanlar ve Ömenidler (Eumenidler)’dir (Bu dörtlemedeki bir satir oyun kayıptır).

Yalvaran Kızlar’ın oratoryoya benzeyen biçimine çok ayrı düşen, daha gelişmiş bir tragedya biçimi, Aiskülos’un yirmi yıl kadar sonra yazdığı Persler’de ortaya çıkmıştır. Yazar yenilen Persler’in ağzıyla Atinalıların kahramanlıklarını överken, aynı zamanda yenilen bir ulusun acılarını da paylaşma yoluna giderek, o dönemdeki din anlayışına uygun insancıl bir açıyı elde ediyordu. Oyundaki Danaus’un hayali o dönemdeki bir yenilikti. Tiyatroda ilk hayalet bu oyunda ortaya çıktı ve Aikülos’tan sonra gelen yazarlar tarafından sık sık kullanıldı.

Tebai Önünde Yedi Komutan, 467 yılındaki yarışmada birincilik kazandı. Bu oyunun bir dörtlemenin (öteki üç oyun kayıptır) üçüncü oyunuydu. Oidipus’un oğullarının çatışmasını ele alan bu tragedyada tema, Tebai Kralı Laios’un sülalesinin kötü kaderidir. Zincire Vurulmuş Prometheus’un yazılış tarihi kesin olarak bilinmiyor. Ancak bu oyunun 465 yılında yazılmış olduğu sanılıyor, çünkü koro şarkıları azalmıştır ve oyunu geliştiren konuşmalardır. Oyunun konusu, insanlara ateşi öğretti diye Prometheus’un Zeus tarafından cezalandırılmasını ele alır. Prometheus zorba bir düzene karşı bilinçli olarak baş kaldıran insanın temsilcisidir.

Oresteia dörtlemesinin en önemli üç oyunun geriye kalması büyük bir şanstır, çünkü bu oyunlarda Aikülos’un gelişmesi açık seçik belirlenir. 458 yılında yarışmaya giren Oresteia, haklı olarak birincilik kazandı.

İlk oyun Agamemnon günah ve günahın bedelini ödeme açısından sonraki dramatik eserleri etkileyecek olan bir oyundu. Agamemnon’un, karısı Klitemnestra ile karısının sevgilisi Aegisthus tarafından öldürülüşü bu ilk oyunda yer alıyordu. Bunun öcü Adak Taşıyanlar’da alınıyordu; Agamemnon’un oğlu Orest ve kızı Elektra, birlikte babalarının öcünü alıyorlardı; annelerini ve annelerinin sevgilisini öldürüyorlardı.

Üçüncü oyun Ömenidler’de, cinayet işleyen insanları cezalandırmakla görevli olan Erinyes adı verilen tanrılar Orest’in peşine düşüyorlar, Atina’da, Tanrıça Athena’nın yargısıyla Orest bağışlanıyor ve Erinyes’ler de Ömenidler (iyilik besleyenler) adını alıyorlardı.

Aiskülos’un dili ağdalıydı, düşünceleri zor anlaşılırdı. Çağdaşları bile onu zor bulurlardı. Ama onun önemi, ilkel dinsel törenleri dram sanatına yöneltmesiyle ortaya çıkıyordu.

Din ve ahlak sorunlarını vurgulayan Aiskülos’un oyun kişileri kalıplaşmış özelliklerin temsilcileridirler; nefret, gurur, kızgınlık gibi…

Aiskülos trajik bir yazardır, ama inan yaşamını trajik bulmaz; iyimserdir ve sonunda tanrıların her şeyi düzelteceğine inanır. Oyunlarının tümünde dinsel bir tören havası vardır. Ele aldığımı konulara, Sofokles’in yaptığı gibi, dolantılar sokmaz. Onun için de, kişileri karakterler değil, duyguların ve düşüncelerin temsilcileridir.

Kaynak: Özdemir Nutku Dünya Tiyatrosu Tarihi 1

Üye Yorumu (0)

Sadece kayitli kullanicilar bir Makaleyi yorumlayabilir. Lütfen ücretsiz üye olun veya giriş yapın.

Gönderilen yeni yorum yok

 

< Önceki		Sonraki >